Zogu I. Król Albańczyków

     Napoleon Bonaparte fascynował i do dziś fascynuje setki, być może tysiące ludzi. Niemniej tylko jeden przywódca europejski okresu międzywojennego zdołał powtórzyć błyskawiczną karierę Cesarza Francuzów.

    Ahmed bej Zogolli, bo o nim mowa, urodził się 8 października 1895 roku w Burgajet, na terenie dzisiejszej Albanii. Był synem Xhmeta Paszy Zogolli i Sadije Toptani. Był jedynym synem swoich rodziców, miał za to aż 6 sióstr. Poprzez ojca należał do wpływowego muzułmańskiego klanu Mati.

    Terytorium Albanii od końca XV wieku stanowiło część Imperium Osmańskiego, którego władcy zaistnieli w powszechnej świadomości dzięki serialowi "Wspaniałe Stulecie". Stąd młody Ahmed został wysłany do elitarnej szkoły w Istambule, zwanej Sułtańskim Korpusem Paziów. Po jej ukończeniu uczęszczał do akademii wojskowej w ówczesnej stolicy Turcji.

    Przyszły król początkowo pozostawał w cieniu wydarzeń politycznych w pierwszych latach albańskiej niepodległości. Tureckie panowanie w tym bałkańskim państwie zakończyło się w 1912 roku. Po formalnym zakończeniu I wojny bałkańskiej rok później pojawił się projekt podziału Albanii między Serbię i Grecję z czego jednak zrezygnowano. Ostatecznie Powołano Księstwo Albanii z niemieckim arystokratą Wilhelmem zu Wied jako monarchą. Książę zjawił się w Tiranie w 1914 roku, szybko opuścił kraj z powodu licznych rozruchów wewnętrznych.

    W chwili wybuchu I Wojny Światowej Ahmed Zogolli był studentem austro-węgierskiej akademii wojskowej w Wiedniu. W toku działań wojennych, walcząc po stronie Państw Centralnych, czyli  Austro-Węgier, Niemiec i ich sojuszników, młody Albańczyk otrzymał stopień pułkownika honoris causa austro-węgierskich sił zbrojnych. Po zakończeniu Wielkiej Wojny, dokładnie w 1921 roku, zwycięskie mocarstwa ostatecznie uznały suwerenność Albanii. Dodatkowo na wspólnej konferencji Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch, i Japonii przekazano politykom włoskim odpowiedzialność za nienaruszalność albańskich granic.

    Pułkownik Zogolli ostatecznie poświęcił się karierze politycznej. Zasiadł w parlamencie z ramienia Partii Ludowej, opowiadającej się za wprowadzeniem reform demokratycznych na wzór państw Europy zachodniej. Sam wojskowy i polityk okazał się jednak obrońcą interesów wielkich posiadaczy ziemskich, z których się wywodził. Wówczas też zaczął posługiwać się nazwiskiem Ahmed beg Zogu.

    W latach 20 XX wieku Albanię dręczyły rozruchy wewnętrzne, w tym ruch na rzecz niepodległości północnych regionów kraju z Esadem Paszą Toptanim na czele.Zogu, jako zawodowy wojskowy, otrzymał od władz centralnych zadanie stłumienia powstania Toptaniego. Dzięki udanej operacji, w której brali udział ochotnicy z klanu Mati, w 1923 roku  pułkownik Zogu objął urząd premiera.

    Nowy przywódca Albanii zabiegał przede wszystkim o uspokojenie sporów między przywódcami klanów albańskich, na północy kraju zwanych bajraktarami, natomiast na południu bejami. Sytuacja wewnątrz państwa była jednak tak bardzo napięta, że w lutym 1923 roku premier został postrzelony przed gmachem parlamentu przez studenta Beqira Valteriego. Podobno już chwilę po zamachu Zogu wszedł do budynku parlamentu i wygłosił zaplanowane przemówienie, nie bacząc na widoczne rany i upływ krwi. Wkrótce polityk zdecydował się na emigrację do Królestwa Serbów Chorwatów i Słoweńców(późniejszej Jugosławii). Na czele nowego rządu albańskiego stanął dotychczasowy lider opozycji, prawosławny biskup Fan Noli. Zogu nie pogodził się jednak z utratą władzy i na czele oddziałów ochotniczych składających się z Serbów i zbiegłych z Rosji przeciwników Bolszewików dokonał przewrotu odzyskując urząd premiera. Pucz odbył się w grudniu 1924 roku, natomiast już w marcu roku następnego uchwalono nową konstytucję, w której ustanowiono Republikę Albańską z Ahmedem Zogu jako prezydentem. Ustrój republikański stanowił właściwie jedynie fasadę dla dyktatury głowy państwa. Prezydent Zogu otrzymał prawo mianowania członków senatu, których było jedynie 18, kadencja senatorów trwała 6 lat. Prezydent uzyskał również możliwość ingerencji w skład drugiej izby parlamentu, wybieranej na okres 3 lat. Ponieważ przeciwnicy dyktatora byli zmuszani do emigracji lub fizycznie likwidowani, parlamentarzyści byli wyłącznie marionetkami w rękach wodza.

    Polityka zagraniczna Zogu sprowadzała się właściwie do gospodarczego uzależnienia kraju od Włoch. Specjaliści z Italii kontrolowali wydobycie albańskich surowców, takich jak chrom czy bizmut. główna siedziba Banku Narodowego Albanii znajdowała się w Rzymie.

    Z czasem Ahmed Zogu uznał, że jedynie władza królewska zapewni mu wystarczający autorytet w bardzo tradycyjnym społeczeństwie. w 1928 roku Zgromadzenie Narodowe formalnie przekształciło ustrój Albanii w monarchię demokratyczną, parlamentarną i dziedziczną, jak głosił tekst nowej konstytucji. Dotychczasowy prezydent koronował się na króla Albańczyków jako Zogu I. Ceremonia odbyła się w Krui, dawnej siedzibie Jerzego Kastrioty, zwanego Skanderbegiem, bohatera walk z Turkami w XV wieku. Podczas koronacji monarcha, sam będący muzułmaninem, składał przysięgę na Biblię i Koran. Ponad dekada rządów królewskich Zogu I upłynęła na modernizacji państwa dzięki włoskim kredytom. Wówczas w Albanii  pojawiła się m. in. kanalizacja.

    Ponieważ władza królewska w Albanii była dziedziczna, król Zogu pilnie poszukiwał kandydatki na żonę. Monarsze pomagała w tym jedna z sióstr, która pewnego dnia zobaczyła w gazecie fotografię Geraldiny Apponyi. Urodzona w 1915 roku Węgierka mogła poszczycić się arystokratycznym pochodzeniem, niemniej rodzina była tak zubożała, że hrabianka zarabiała sprzedając pocztówki w Muzeum Narodowym w Budapeszcie. Zogu I, zauroczony wizerunkiem młodej kobiety, zaprosił Geraldinę na bal sylwestrowy 31 grudnia 1937 roku. Władca już następnego dnia po pierwszym spotkaniu poprosił wybrankę o rękę. Małżeństwo zostało zawarte 27 kwietnia 1938. roku. Uroczystości trwały 3 dni i wzbudziły wielkie zainteresowanie europejskiej opinii publicznej. Przywódcy innych państw przesłali nowożeńcom kosztowne prezenty. Między innymi Adolf Hitler podarował parze królewskiej samochód marki Mercedes. 5 Kwietnia 1939 roku małżonkowie powitali na świecie syna. Następca tronu otrzymał imię Leka.

    Dwa dni po narodzinach księcia rozpoczęła się włoska inwazja na Albanię. Benito Mussolini, najpewniej postanowił dokonać podboju nie chcąc wydać się rodakom mniej skutecznym przywódcą niż Hitler, który właśnie zagarnął dla III Rzeszy Czechy, a wcześniej Austrię. Dla Ahmeda Zogu rozpoczął się okres tułaczki po świecie, podczas którego mieszkał zarówno w Europie(Francja, Wielka Brytania), jak również w Egipcie i USA. Zmarł 9 kwietnia 1961 roku w Suresnes we Francji. Szczątki króla sprowadzono do Albanii w 2012 roku i pochowano w specjalnym mauzoleum obok zmarłej 10 lat wcześniej małżonki. Obecnie głową rodziny Zogu i pretendentem do tronu jest wnuk pary królewskiej Leka, Przez monarchistów zwany Leką II.

    Na zakończenie można podać następujące ciekawostki na temat Ahmeda Zogu:

    Król był nałogowym palaczem. Według Księgi rekordów Guinnessa wypalał ponad 240 perfumowanych papierosów dziennie.

    W  1939 roku świeżo wygnany ze swego kraju monarcha wraz z rodziną spędził 3 dni w Warszawie. Relację z wizyty można zobaczyć w Repozytorium Cyfrowym Filmoteki Narodowej.