Kilka słów o Jakubie ze Żnina

    Każdy kto mieszka na Pałukach słyszał o Jakubie ze Żnina. Co jednak faktycznie wiemy na temat tego średniowiecznego duchownego?

    Nie wiadomo kiedy Jakub się urodził. Można jedynie orientacyjnie wskazywać II połowę XI wieku. Jego przydomek ze Żnina po raz pierwszy pojawia się w kronice Jana Długosza, gdzie przyszły arcybiskup został przedstawiony jako człowiek niskiego stanu. Istniały jeszcze inne teorie, wiążące Jakuba z rodami Pałuków lub Porajów-Różyców. Żadna z tych propozycji nie znalazła potwierdzenia w źródłach współczesnych bohaterowi.

    Przyszły arcybiskup kształcił się we francuskim Laon, gdzie studiował teologię i prawo. Wstąpił do stanu duchownego i jak już można ustalić w 1124 roku był proboszczem gnieźnieńskim i zasiadał w kapitule arcybiskupiej. Jakub został metropolitą gnieźnieńskim prawdopodobnie właśnie w 1124 roku. W skład polskiej prowincji kościelnej poza stołecznym Gnieznem wchodziły następujące diecezje:  krakowska, wrocławska, poznańska, kruszwicka, włocławska, płocka, lubuska i prawdopodobnie pomorska.

    Kryzys nastąpił w 1133 roku, gdy papież Innocenty II włączył polską prowincję kościelną pod zarząd arcybiskupa Magdeburga. Decyzja miała charakter polityczny, gdyż Bolesław Krzywousty, ówczesny władca Polski, a wraz z nim episkopat, uznawali legalność pontyfikatu antypapieża Anakleta II. Ostatecznie suwerenność polskiego Kościoła została potwierdzona 3 lata później w specjalnej bulli papieskiej.

    Przed śmiercią Bolesława Krzywoustego w 1138 roku arcybiskup Jakub wraz z innymi biskupami przysiągł respektować testament władcy, zakładający wyznaczenie dzielnic dla pełnoletnich książąt, przy zachowaniu władzy zwierzchniej najstarszego przedstawiciela dynastii. Jakub ze Żnina, uznając się za strażnika porządku prawnego, poparł młodszych synów Krzywoustego w konflikcie z księciem zwierzchnim Władysławem , który dążył do zjednoczenia Polski pod swoim panowaniem. W roku 1146 arcybiskup obłożył Władysława klątwą, czym przyczynił się do wygnania seniora z kraju. Odtąd do Władysława II przylgnął przydomek Wygnaniec.

    W ostatnich latach posługi Jakub zlecił budowę kolegiaty w Tumie pod Łęczycą, gdzie miały odbywać się ogólnopaństwowe zjazdy. Fundacja została ukończona za panowania kolejnego księcia zwierzchniego, Bolesława Kędzierzawego. Jakub ze Żnina zmarł prawdopodobnie w 1148 roku, w każdym razie w dokumencie papieża Eugeniusza III z marca roku następnego został wspomniany już jako osoba zmarła.

    Na koniec można podać kilka ciekawostek: Jakubowi ze Żnina przypisuje się autorstwo dwóch tekstów, t.j. najstarszego rocznika kapituły gnieźnieńskiej oraz wierszowanej legendy o św. Wojciechu Tempore ilio. Według teorii Frantiśka Bartola Jakub mógł być autorem najstarszej polskiej kroniki, Który do historii przeszedł jako Gall Anonim. Zainteresowanych ostatnią hipotezą zapraszam na fanpage mojego bloga na Facebooku Ciekawie o historii by Grzegorz Brańka.