Walenty Szwajcer. Kim był odkrywca Biskupina?

    Rezerwat archeologiczny z okresu Kultury Łużyckiej to chyba najsłynniejsza atrakcja turystyczna Pałuk. Dzięki komu ta drewniana osada stała się symbolem historii lokalnej?

    Walenty Szwajcer urodził się 7 lutego 1907 roku w Piastowicach. Był najmłodszym z 11 dzieci rolnika Antoniego Schweitzera i jego żony Julianny Świderkówny. W latach 1914-1921 Walenty uczęszczał do tzw. szkoły jednoklasowej, czyli ówczesnej podstawówki. W latach dwudziestych Walenty rozpoczął przygotowania do wykonywania zawodu nauczyciela. Ten proces zakończył się złożeniem przysięgi służbowej 3 lutego 1937 roku.

    W latach 1928-1930 Szwajcer pracował w szkole w Gorzycach, następnie w wyniku zamiany na posady z Antonim Płóciennikiem przeniósł się do Sarbinowa. I na tym stanowisku nie zabawił długo z powodu częstych wizyt w Żnińskich lokalach nocnych. Ostatecznie rozrywkowego nauczyciela karnie przeniesiono do pracy w 4-klasowej placówce w Biskupinie.

    Odkrycie, dzięki któremu nazwisko Szwajcera weszło do historii Pałuk miało miejsce w 1932 roku. W trakcie wycieczki szkolnej nad Jezioro Biskupińskie Szwajcer zauważył wystające z wody drewniane pale fragmenty naczyń glinianych. Poinformowany o odkryciu profesor Józef Kostrzewski z muzeum archeologicznego w Poznaniu zjawił w Biskupinie w 1933 roku rozpoczynając prace wykopaliskowe. Stanowisko archeologiczne szybko zyskało ogólnopolski rozgłos, a w roku 1936 teren wykopalisk odwiedził prezydent Ignacy Mościcki, który udekorował Szwajcera Złotym Krzyżem Zasługi.

    Okres II Wojny Światowej szczęśliwie nie przyniósł Walentemu Szwajcerowi osobistych represji. Dzięki znajomości z właścicielem majątku ziemskiego w Biskupinie Erichem Rustem nauczyciela i odkrywcę zatrudniono w cukrowni w Żninie, dzięki czemu uniknął wysiedlenia do Generalnej Guberni. Następnie Szwajcer pracował jako urzędnik gospodarczy w majątkach rolnych w Woli, Sarbinowie, i Gogółkowie.

    Walenty Szwajcer powrócił do Biskupina już w 1945 roku na posadę nauczyciela i pełniącego obowiązki kierownika miejscowej szkoły powszechnej. Rok po zakończeniu wojny wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, Po kongresie zjednoczeniowym w 1948 roku Szwajcer został członkiem PZPR. 23 lutego 1952 roku nauczyciel poślubił koleżankę z pracy, młodszą od siebie o 5 lat Jadwigę Żnińską. W akcie ślubu po raz pierwszy zastosowano polską pisownię nazwisk małżonków.

    Odkrywca Biskupina w 1950 roku został dyrektorem biskupińskiego muzeum. W 1961 Szwajcer spędził 9 miesięcy w areszcie jako podejrzany o defraudację. Ostatecznie zarzuty oddalono, niemniej odkrywca rozczarowany brakiem wsparcia ze strony działaczy PZPR złożył legitymację partyjną. Po 1967 roku zaprzestał aktywności wokół wykopalisk skupiając się na pracy nauczyciela. 

    Począwszy od roku 1990 roku Walenty Szwajcer organizował w Biskupinie schroniska młodzieżowe oraz prowadził słynną w okolicy pasiekę. zmarł 2 czerwca 1994 roku . Został pochowany na cmentarzu w Wenecji.

    Niniejszy tekst powstał w oparciu o biografię Szwajcera autorstwa Anny Grossman.