Papieże XX wieku a Polska. Cz. III, od Pawła VI do Jana Pawła I

 

Paweł VI (Giovanni Battista Montini) po raz pierwszy „zetknął się” z Polską w 1923 roku. Wówczas, od maja do listopada, 26-letni kapłan pełnił funkcję sekretarza nuncjusza apostolskiego w Warszawie- Lorenzo Lauriego. Ks. Montini odwiedził wówczas: Częstochowę, Kraków, Gniezno i Poznań. Uczył się również języka polskiego. Z powodu słabego zdrowia przyszły papież został odwołany do pracy w Kurii Rzymskiej[1]. Kolejną istotną cezurą w stosunkach Pawła VI z krajem nad Wisłą okazał się rok 1966. Trzeci rok pontyfikatu papieża Montiniego.  Obchodzono wówczas jubileusz Tysiąclecia Chrztu Polski. Prymas Wyszyński zabiegał by przy okazji milenijnych obchodów wizytę w Polsce złożył sam Paweł VI. Papież obawiał się jednak, że obecność w państwie rządzonym przez komunistów zostanie odebrana jako akceptacja dla ateistycznego reżimu. Ambasador  Kazimierz Papée wprost określał stosunek Ojca Świętego do ewentualnej pielgrzymki jako negatywny. Z czasem jednak papież zmienił jednak zdanie. W grudniu 1965 roku, rozmawiając z o. Jerzym Tomzińskim, generałem Zakonu Paulinów, Paweł VI wspomniał swoją wizytę na Jasnej Górze sprzed 42 lat. Wyraził jednocześnie nadzieję, że nie będzie ona ostatnią[2]. Ojciec Tomziński utrzymywał, że wizyta papieża w Częstochowie zaplanowano w najdrobniejszych szczegółach, poczynając od organizacji uroczystej Mszy Świętej, na menu kończąc. Pielgrzymka Pawła VI do Polski ostatecznie nie doszła do skutku. I Sekretarz PZPR Władysław Gomułka uzależniał umożliwienie pobytu niezwykłego gościa nad Wisłą od uznania przez Stolicę Apostolską polskości ziem zachodnich i północnych. Podczas oczekiwanej przez komunistów wizyty Pawła VI we Wrocławiu nie miałby prawa uczestniczyć Prymas Polski. Watykańska dyplomacja odrzuciła oba warunki tak zwanej „władzy ludowej”. Za ostateczny pretekst uniemożliwienia papieskiej pielgrzymki posłużyła publikacja w 1965 roku orędzia biskupów polskich do niemieckich, zawierającego wyrażenie Przebaczamy i prosimy o przebaczenie. Reżim Gomułki uznał powyższy gest za zdradę polskiej racji stanu[3]. Mimo nieobecności w Polsce papież wziął udział w obchodach Milenium Chrztu Polski, które odbywały się w Rzymie. 13 stycznia 1966 roku Paweł VI zjawił się na uroczystej akademii zorganizowanej w audytorium auli Piusa XII przy via Conziliazione. Punktem kulminacyjnym uroczystości był wykład prof. Oskara Haleckiego, poświęcony dziejom chrześcijaństwa w Polsce[4]. 3 maja 1966 roku, w dniu niedoszłego pobytu na Jasnej Górze, papież celebrował mszę w intencji Polski. Kazanie Ojciec Święty wygłosił częściowo po polsku[5]. Polskie Milenium zostało uczczone nie tylko przez mieszkających nad Tybrem Polaków. Mennica watykańska wybiła jubileuszowy medal z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Nakładem papieskiej poczty ukazała się seria znaczków z wizerunkami Mieszka I, Dobrawy, św. Stanisława, oraz polskich miejsc kultu[6]. Paweł VI mianował kardynałami trzech polskich duchownych: W 1967 Karola Wojtyłę(od 4 lat metropolitę krakowskiego), w 1973- Bolesława Kominka, arcybiskupa wrocławskiego, wreszcie w 1976 r. purpurę otrzymał dziekan Roty Rzymskiej Bolesław Filipiak[7]. Bullą Episcoporum Poloniae coetus, wydaną  28 czerwca 1972 roku Paweł VI ustanowił nową organizację kościelną na ziemiach zachodnich i północnych, tworząc 4 nowe diecezje: opolską gorzowską szczecińsko-kamieńską, oraz koszalińsko-kołobrzeską. W tym samym dokumencie potwierdzono status ordynariuszy gdańskiego wrocławskiego i warmińskiego[8]. Papież Montini  beatyfikował o. Maksymiliana Marię Kolbego oraz s. Marię Teresę Ledóchowską[9]. Za pontyfikatu Pawła VI(1963-1978) pracę w Kurii Rzymskiej rozpoczęło 3 przyszłych hierarchów Kościoła. Władysław Rubin(1917-1990), od 1964 biskup pomocniczy archidiecezji gnieźnieńskiej. W roku 1976 biskup Rubin został sekretarzem generalnym synodu biskupów. Pełnił tę funkcję do roku 1979[10]. Przyszły kardynał Zenon Grocholewski (1979-2020), w latach 1972-1999 pracował w Najwyższym Trybunale Sygnatury Apostolskiej, najważniejszym kościelnym organie sądowniczym[11]. Natomiast od 1967 roku datuje się obecność w watykańskich strukturach ks. Juliusza Paetza. Urodzony w Poznaniu duchowny spędził dziewięć lat pracując pod kierunkiem wspomnianego Już Władysława Rubina. Juliusz Paetz współdziałał także z Radą ds. Publicznych Kościoła oraz delegacją Stolicy Apostolskiej ds. stałych kontaktów roboczych z rządem PRL. Wreszcie w 1976 roku otrzymał godność prałata papieskiej antykamery, czyli swoistego „dworzanina” dotrzymującego towarzystwa osobom oczekującym na audiencję u biskupa Rzymu. Pozostał na niej do czasu objęcia diecezji łomżyńskiej, już za pontyfikatu Jana Pawła II[12]. W grudniu 1977 roku miało miejsce wydarzenie bez precedensu w trwającej ponad pół wieku historii PRL. Paweł VI przyjął na prywatnej audiencji I Sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka[13]. Papież Montini zmarł 6 sierpnia 1978 roku. Podobno wówczas w watykańskich apartamentach niespodziewanie zadzwonił budzik, który przyszły biskup Rzymu kupił w Warszawie w 1923 roku[14].

Poświęćmy tu nieco miejsca upamiętnieniu Pawła VI w Polsce. Na budynku plebanii parafii św. Aleksandra, przy warszawskim placu Trzech Krzyży, gdzie w okresie międzywojennym mieściła się nuncjatura apostolska, widnieją tablice poświęcone dwóm przyszłym papieżom: Piusowi XI i Pawłowi VI. Warto jednak dodać, że według tablicy dedykowanej Montiniemu przebywał on w Warszawie w 1922 roku. Informacja ta stoi w sprzeczności ze znanymi opracowaniami biograficznymi, przywołującymi okres od maja do listopada roku 1923 jako właściwy[15]. W 1979 roku ukazała się biografia Paweł VI. Szkice do portretu wielkiego papieża, autorstwa Macieja Wrzeszcza[16]. Beatyfikacja i kanonizacja papieża(odpowiednio w latach 2014-2018) okazały się pretekstami do kolejnych publikacji. W 2014 roku ukazała się pozycja Błogosławiony Paweł VI. Życie, cuda, modlitwy, pióra Aleksandry Zapotoczny[17]. W tym samym roku ukazał zbiór listów, które wymienili ze sobą dwaj przyszli papieże Jan XXIII i Paweł VI w latach 1925-1963. Publikacja w tłumaczeniu Marcina Masnego otrzymała tytuł Listy pełne wiary i przyjaźni[18]. W roku 2018 wydano zbiór listów i dokumentów Pawła VI pod tytułem Czas odwagi. Nieznane listy, pod redakcją Adama Gutkowskiego i w tłumaczeniu Edwarda Augustyna[19]. Z okazji setnej rocznicy pobytu ks. Montiniego nad Wisłą, (w roku 2023), Poczta Polska wraz z nuncjaturą apostolską wydały serię znaczków pocztowych z wizerunkiem przyszłego papieża[20].

Pontyfikat Jana Pawła I trwał tylko 33 dni. (od 26 sierpnia do 28 września 1978 roku). Mimo papież Luciani również zasłużył na miejsce w tym zestawieniu, ponieważ obie dokonane przez Jana Pawła I nominacje biskupie dotyczyły Polaków. 21 września 1978 roku papież mianował ks. Adama Dyczkowskiego biskupem pomocniczym Wrocławia. Natomiast dwa dni później zapadła decyzja o przeniesieniu ordynariusza Szczecińsko-Kamieńskiego Jerzego Stroby na metropolię Poznańską[21]. W ten sposób dotarliśmy niemal do chwili wyboru na Tron Piotrowy Jana Pawła II. Jego pontyfikat to już jednak zupełnie inna opowieść.               

   

                               


[1] G. Polak, Jak papieża Pawła VI do Polski nie wpuszczono, Niedziela Ogólnopolska, 31/2016, s. 22-24, www. Niedziela.pl, https://www.niedziela.pl/artykul/125948/nd/Jak-papieza-Pawla-VI-do-Polski-nie-wpuszczono, dostęp 14.10.2026.

[2] Ks. D. Bednarski, Watykan i Paweł VI wobec Milenium Chrztu Polski (W relacji ambasadora Kazimierza  papée), Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne,49,2(2016), s. 371-389, s. 377,378-380, Uniwersytet Śląski, www. Journals.US.edu.pl, dostęp 23.10.2026.   

[3] G. Polak, M. Przeciszewski , Kościół w Polsce inspiratorem pojednania między narodami, 13 listopada 2013, 13:16, www.ekai.pl, https://www.ekai.pl/kosciol-w-polsce-inspiratorem-pojednania-miedzy-narodami/; G. Polak, Jak papieża Pawła VI do Polski nie wpuszczono, Niedziela Ogólnopolska, 31/2016, s. 22-24, www. Niedziela.pl, https://www.niedziela.pl/artykul/125948/nd/Jak-papieza-Pawla-VI-do-Polski-nie-wpuszczono, dostęp 27.10.2026.

[4] Ks. D. Bednarski, dz. cyt. s. 381-383, www. Journals.US.edu.pl, dostęp 28..10.2026.   

[5] G. Polak, Jak papieża Pawła VI do Polski nie wpuszczono, Niedziela Ogólnopolska, 31/2016, s. 22-24, www. Niedziela.pl, https://www.niedziela.pl/artykul/125948/nd/Jak-papieza-Pawla-VI-do-Polski-nie-wpuszczono, dostęp 28..10.2026

[7] Kard. Karol Wojtyła(1964-1978), Archidiecezja Krakowska, www.archidiecezja.pl,  https://diecezja.pl/biskupi-krakowscy/karol-kardynal-wojtyla-1964-1978/; K. Stępkowski, Św. Paweł VI i jego serdeczne związki z Polską, www.aleteia.org, https://pl.aleteia.org/2018/10/14/sw-pawel-vi-wiedziales-o-jego-serdecznych-zwiazkach-z-polska/,  dostęp 3.11.2026.

[9] J. W., dostęp 4.11.2026.

[10] Lubaczów :uczczono setną rocznicę urodzin kard. Władysława Rubina, 23 września 2017, www ekai.pl,   https://www.ekai.pl/lubaczow-uczczono-100-rocznice-urodzin-kard-wladyslawa-rubina/, dostęp 5.11.2026.

[11] LEX PROPRIA Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej, www.vatican.va,  https://www.vatican.va/roman_curia/tribunals/apost_signat/documents/trib_segnatura-apost_lex-propria-2024_pl.html; Przewodniczący Episkopatu: Kard. Zenon Grocholewski odszedł do Domu Ojca po wielu latach służby Bogu i ludziom, www.episkopat.pl,  https://episkopat.pl/doc/184555.przewodniczacy-episkopatu-kard-zenon-grocholewski-odszedl-do-domu-ojca-po-wielu-latach-sluzby-bogu-i-ludziom-w-polsce-i-na-swiecie, dostęp 5.11.2026.  

[12] J. Morawski, Grzech w pałacu arcybiskupim, www. archiwum.tvn24.pl,  https://archiwum.tvn24.pl/magazyn-tvn24/35/tvn24.pl/magazyn-tvn24/grzech-w-palacu-arcybiskupim%2C35%2C807.html, dostęp 5.11.2026.

[13] M. Lasota,  Bezpieka w rękach Gierka, Plus Minus, www.archiwum.rp.pl, https://archiwum.rp.pl/artykul/1191188-Bezpieka-w-rekach-Gierka.html; Ks. D. Zamiatała CMF, Opinie polskiego duchowieństwa katolickiego i niektórych środowisk katolików świeckich na temat wizyty Edwarda Gierka w Watykanie, www.czasopisma.kul..pl, https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/view/16413, dostęp 6.11.2026.  

[14] K. Stępkowski, dz. cyt., dostęp 6.11.2026.

[15] J. W.

[20] Poczta Polska oraz Nuncjatura Apostolska w Polsce prezentują wspólny znaczek honorujący papieża Pawła VI, www.media.poczta-polska.pl, https://media.poczta-polska.pl/releases/poczta-polska-i-nuncjatura-apostolska-w-polsce-prezentuja-wspolny-znaczek-honorujacy-papieza-pawla-vi, dostęp 7.11.2026.

[21] Abp Jerzy Stroba. Pierwszy Biskup Szczecińsko-Kamieński, www.kuria.pl,  https://kuria.pl/6-abp-jerzy-stroba+1338; Zmarł bp Adam Dyczkowski, www. diecezjazg.pl, https://diecezjazg.pl/zmarl-bp-adam-dyczkowski/, dostęp 7.11.2026.

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

Prawdziwa historia Kopciuszka

      Historia sieroty, wykorzystywanej przez macochę i jej córki cieszy kolejne pokolenia najmłodszych od czasu publikacji przez Charles'a Perraulta w 1697. A co jeśli okaże się, że przy tworzeniu tej opowieści bajkopisarz inspirował się dziejami współczesnej sobie i wciąż żyjącej osoby?    Franciszka d’Aubigné urodziła się jesienią 1635 roku. Dziewczynka przyszła na świat w więziennej celi. Jak to możliwe? otóż za kratami znalazł się ojciec Franciszki Konstanty. Mężczyźnie dobrowolnie towarzyszyła ciężarna małżonka. Dziecko oddano na wychowanie ciotce, markizie de Villette. Franciszka spędziła w jej domu 7 lat poznając zasady religii protestanckiej(Kalwińskiej) i ucząc się prowadzenia domu. W 1644 roku Konstanty d’Aubigné odzyskał wolność i przejął opiekę nad córką. Rodzina przeniosła się na Małe Antyle, gdzie ojciec zajął się handlem tytoniem i bawełną. Wkrótce rodzina  d’Aubigné przeniosła się na wyspę Marie-Galante na Karaibach, gdzie Konstan...
Czytaj więcej

Arcybiskup Gnieźnieński zwany "Suchymwilkiem"

    Dziś chciałbym przybliżyć postać nieco zapomnianego polskiego biskupa-polityka, jednego z najbliższych współpracowników Kazimierza Wielkiego.     Janusz ze Strzelec, bo o nim mowa, urodził się około 1310 roku jako syn wojewody kaliskiego Przecława herbu Grzymała i nieznanej z imienia siostry Jarosława Bogorii ze Skotnik. Właśnie wuj zadbał o odpowiednie wykształcenie i przyszłą karierę Janusza. Młody syn wojewody wstąpił do stanu duchownego. Dzięki wpływom Jarosława Bogorii Janusz już w latach 30 XIV wieku został notariuszem w kancelarii królewskiej oraz kapelanem Kazimierza Wielkiego. Początkujący kapłan musiał zyskać uznanie monarchy, gdyż król miał wielokrotnie nagradzać swojego spowiednika. Posiadając znaczny majątek Janusz ze Strzelec udał się do Bolonii, by wzorem wuja podjąć studia prawnicze. Prawdopodobnie w Italii Janusz otrzymał przydomek Suchywilk, odnoszący się do jego szczupłej postury. Przyszły dostojnik powrócił do Polski w 1355 roku, jak...
Czytaj więcej

Matka Jagiellonów. Recenzja

      Większość z nas na hasło "Jagiellonowie" ma skojarzenia z Władysławem Jagiełłą, Zygmuntem Starym i jego małżonką Boną Sforzą. Niewątpliwie wielka w tym zasługa kreacji Aleksandry Śląskiej w serialu "Królowa Bona". Tymczasem inną, także charakterystyczną postacią w dziejach Polski na przełomie XV i XVI wieku była królowa Elżbieta Rakuszanka, żona Kazimierza IV Jagiellończyka i matka wspomnianego już Zygmunta Starego.      Elżbieta Habsburżanka, nazywana przez poddanych Rakuszanką, od staropolskiej nazwy Austrii czyli Rakuzy, urodziła się na przełomie lat 1436-1437. Była córką arcyksięcia Austrii, króla Czech, Węgier i Niemiec Albrechta II Habsburga i Elżbiety Luksemburskiej. W 1454 roku poślubiła Kazimierza Jagiellończyka, króla Polski i wielkiego księcia Litwy. Małżonkowie doczekali się trzynaściorga dzieci, 6 synów i 7 córek. Czterech męskich potomków pary królewskiej nosiło koronę królewską, córki wyszły za mąż za książąt niemieckich, któr...
Czytaj więcej